ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਣਾਓ : ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ

Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) – ਪੋਸਟ ਟ੍ਰੌਮੇਟਿਕ ਸਟਰੈੱਸ ਡਿਸਆਰਡਰ – ਸਦਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਤਣਾਅ

ਪੋਸਟ ਟ੍ਰੌਮੇਟਿਕ ਸਟਰੈੱਸ ਡਿਸਆਰਡਰ (PTSD) ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੁਰਘਟਨਾ, ਜੰਗ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਟੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। PTSD ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਭਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ‘ਤੇ ਇਸਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

PTSD ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਬੁਰੇ ਸੁਪਨੇ, ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਾਦਸੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

PTSD ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤਾਂ, ਜਾਂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਬੇਹੱਦ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

PTSD ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਇਕੋਥੈਰੇਪੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੌਂਸਲਿੰਗ, ਸਾਇਕੋਥੈਰੇਪੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੀਬੀਟੀ – ਕੋਗਨੀਟਿਵ ਬਿਹੇਵਿਅਰਲ ਥੈਰੇਪੀ, ਅਤੇ ਆਰਈਬੀਟੀ – ਰੈਸ਼ਨਲ ਇਮੋਟਿਵ ਬਿਹੇਵਿਅਰ ਥੈਰੇਪੀ) ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੀਰੀਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਧਿਆਨ (ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ) ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਉਪਚਾਰ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

PTSD ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਚਕਿਤਸਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

*ਡਾਕਟਰ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਾ*
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਾਇਕੋਥੈਰੇਪਿਸਟ
ਮੋ: +91-98960-63134